Türk iş adamından şok iddialar

2009-2010'uncu yıllarda Bakü'nün kanalizasyon hatlarının temizlenmesine yer alan Türkiye'nin "Kanalize İnşaat" şirketinin sahibi Rıdvan Köse "Azadlıq" radyosuna şok açıklamalarla dolu bir röportaj verdi. Bir zamanlar Azerbaycan'dan buradaki şartlara göre gittiğini söyleyen işadamının mülâkatını olduğu gibi sunuyoruz:

"Her şey kağıt üstünde idi; Paraların hepsini kendilerine alıyorlardı; Çok para ayrılır, azı işe gidiyor ..."

Rıdvan Köse: "Azerbaycan'da 100 manat maaş alan kişi sadece bahçıvanın 500 lira maaş veriyor. Bunu nasıl yapıyor? "

Ne beni çalıştırdılar ne paramı verdiler

- Ben Bakü'de çalışıp, para kazanamadım. Bazı şartlara yüzünden orada çalışmak mümkün olmadı. Bilmediğimiz maliyetler çıkıyordu. Orada aldığınız para çalışana kalmıyor, sağa sola vermelisin.

- Parayı sizden kim istiyordu?

- "Azersu" yönetiminde olanlar. Sonunda bizi öyle bir hale getirdiler ki, daha çalışma yapamadık. Biz kendi çıkarımızı mı hesaplamalıydık, yoksa rüşvet tarafını mı? Bizim dediğimiz fiyatın üzerine birkaç kez çok fiyat yazıyorlardı. Oysa ben bu işi daha az paraya görmeye razı idim. Ben maliyetimi biliyorum, ama görmediğim maliyetler oluyordu, bunları bilmiyordum. Her önüne gelen bir şey ister, bunu yettirmeyi bilmiyorduk.

- Size belgelere imza mı atdırırdılar?

- Tabii, mecburen kol çekiyorsun. Her halde, idarenin başında duranlar vardı. Bize ulaşan cüzi paradan vergiyi-falanı da istiyorlardı.

- Sizin projelere ne kadar kaynak ayrılıyordu?

- İki projenin her birine 1 milyon manatdan çok para ayrılmıştı. Gerçekten verilseydi, bu paraya güzel çalışmalar yapmak olurdu. Ama ne beni kullandılar, ne pulumu verdiler.

- Yani o para size yetmedi?

- Yok-yok, her şey kağıt üstündeydi. Çok cüzi kısmını verdiler, kazancımız olmadı. Ortada olan paraların hepsini kendilerine alıyorlardı. Sonra kendisi aldığı paranın vergisini de bize ödettirirdi, cebimizdən verdiğimiz oluyorduk. Biraz iş görürdün, paralar uçup gidiyordu.

200 liralık DETEKTORU GETİRİP HEDİYE ETTİM

- Bakü'de olduğunuz sürece hangi bölgelerde işlediniz?

- Azerbaycan'da bazı binaların bodrumları suyla doludur. Bazılarını temizledik. MUM 'un önünde hat kapalıydı, açtık, kendi yoluna kapattık, Hövsan yönelttik. Bazı yerlerde insanların kendi elleriyle bilerek kendi kanallarını kapattığını gördüm. "Torqovı»-" yakınlarında, yüksek binaların birinde bir kişi kendi binasına yol çekmek için esas kanalı toprakla doldurup, asfaltın o yerinden yeni çizgi çekmişti. Sokaktaki evlerin tüm bodrumları kanalizasyon suyu ile dolmuştu. Dünyanın hiçbir yerinde böyle şey olmuyor. Bu kişiye özel bir söz de diye bilmiyorlardı. Biz bu bodrumları temizledik. Ben teklif ettim ki, kanalları temizlemek için robotları getireyim, sizin insanlara öğreteyim. Bu robotlardan biri orta fiyatla 300 bin manatadır. Azerbaycan'da kanal kapaklarını bulmak için bir detektör gerekiyordu, değeri 200 lira idi, o da yokları idi, ben yol hediye ettim. Yol verdim, dünyada böyle bir şey var, bunu çalıştırın. Yoksa ASFALTLARI kırıp bu kapakların yerini buluyorlardı, asfalt dökerken örttükleri kapakları.

AZERSU'NUN ŞİMDİKİ YÖNETİMİ

- Peki şimdi haberiniz var mı Bakü'de bu alanda görülen işlerden?

- Biz Bakü'den çıktıktan sonra daha fazla iş yapmak, teknoloji almak isteyen yönetim geldi. Kanal temizleyen robotlardan 2-3 tane aldılar, daha profesyonel olanlardan almayı planlaşdırırlar. Kanalların sökülmədən, asfaltı bozmadan içeriden geri ilişkin düşünüyorlar. Bu işi mevcut şartlarla kendileri görmek istiyorlar. Benden hayli şey soruyorlar. Burada gelip bakıyorlar, soruyorlar ki, Avrupa ülkelerinde bu iş kaça mal oluyor?

- Sizi yine davet mıydı Bakü'de çalışmaya?

- Ortam olsa, seve seve gideriz. Bizi o zaman küsdürdülər, şimdi davet ediyorlar, geçen yıl iki kez tavsiye için gitmişim. Türkiye'den iki uzman davet ettiler. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Başkan Yardımcısı ile bir bölgenin başkanını danışman olarak davet etti. Sadece para verip iş gördürmek istemiyorlar, hem de teknolojik getirmek istiyorlar. Bu teknoloji Azerbaycan'a mutlaka gerekir.

BETON HATLARI SADECE TEMİZLEMEK YETER

- Sizce Bakü'de kanalizasyon sistemini temizlemek için önce hangi çalışmalar yapılmalıdır?

- O tür güzel bulvar tikiblər, mikrop ve kokudan gezmek olmuyor. Bu kokunun nedeni kanal sularının yağmur suları hatları ile denize akmasıdır. Bulvardakı yolun altı kollektor. Bakü'nün tüm kanalizasyon suyu oraya toplanır. Yıllardan kollektor taşla, kumla, zibillə dolup. Sanırım şimdi orayı temizlemek için makine kirələyiblər, şimdi orada iş gidiyor. ... Bakü'de Sovyet Zamanı çekilmiş beton hatlar hatta bugünkü şartlarda bile çok kaliteli, mükemmel. Sadece temizlemek yeter. Təmizləyəndə hem çap artıyor, hem suyun önünü kapatan bir şey kalmıyor.

3-5 MİLYON ayrılırsa ...

- Bakü'nün kanalizasyon sisteminin normal duruma getirmek için ne kadar kaynak gerekiyor? Lap yuvarlak ifade edersek ...

- Bu, metreyle hesaplanan iştir. Fiyat kanalın uzunluğuna göre hesaplanıyor. Sizde bu işe harcanan paraların çok az, cüzi bölümüne bu işi görülür. Baştan 3-5 milyon ayrılırsa, çözülməmiş sorunları çözmek olur. Acil sorunları çözüp, sonra da periyodik sorunları çözmek olur.

Ciddi Yabancı Yatırımcı Azerbaycan'a Gelmez

- Bugün Bakü'deki çalışmalara Türk şirketleri de dahil oluyor mu?

- Bugün Azerbaycan'da Türkiye'de, dünyada ciddi iş yapan şirketlerden herhangi biri var mı? Dünyadan ciddi yabancı yatırımçı Azerbaycan'a gelmiyor. Neden? Dünya ticaretinde şöyledir ki, bir insan bir iş görünce, buna ne kadar para harcandığını biliyor - yani mazot bu kadar, əməkhaqqına bu kadar, kırılan eşyalara bu kadar gider. Ama Azerbaycan'da hesaplar şöyle gitmiyor. Bu yüzden Azerbaycan'a gerçek iş yapan Türk gelmiyor. Yarın ne olacağı belli değil. Bu hem de sadece bana bağlı sorun değil. Azerbaycan'da 100 manat maaş alan kişi sadece bahçıvanın 500 lira maaş veriyor. Bunu nasıl yapıyor? Cameyə molla olmak için bile para veriyorsun.

HER ŞEY VİZE ALINCA BAŞLIYOR

- Sizce, nasıl kesmek olur rüşvetin kökünü? Cumhurbaşkanı kendisi de yolsuzlukla mücadele ilan etti.

- Bu mücadele şimdilik sonuç vermiyor, çünkü onu kuruluşunun kendileri samimi değiller. Havaalanında giren gibi sizden para bekliyorlar. Her şey vizeyi alanda başlıyor. Dünyanın hiçbir yerinde olmayan şeyleri burada görürsün. Biz işimizi görmeliyiz, yoksa rüşvet hesabını götürmeliyiz? Türkiye'de kimden soruşsaz, Azerbaycan'daki rüşvətxorluğu duyup oraya gitmek istemiyor. "Ne gelir başıma, ne olur?» - Herkesin böyle bir korkusu var. Neden böyle olmalı? Yolda polis bazen sürücüyü 20-50 metreden bir tutar, "5-10 lira ver" diyor. Cebimdeki sürüş vəsiqəsini alıp "vay, efendim, sürüş vəsiqəniz ezilip" diyor. Dedim "efendim, Cebimdeki sürüş vəsiqəsini görüp beni saxlamışdın?». Sanki beni bu yüzden saklayıp ceza vermek istiyor. Neredeyse, Cumhurbaşkanı Aparatının yanında seni trafik polisi barındırıyor. «Bir tatlılık yap» - bu sözleri hemen hemen her yerde eşidirdin. Aslında, biraz öyrəşmişdim de böyle işlere. Ama Azerbaycan mutlaka bu sorunlara üstün gelmelidir.

HER İŞ ADAMI 50-60 KİŞİYE İŞ VERSE...

- Demek ki yine de tereddüt edirsiz Azerbaycan'da iş kurmaya.

- Bir zamanlar Türkiye'de durum sizden de zordu. Şimdi sizde işsizler var. Çünkü sizin fabrikalar boş kalıyor. Azerbaycan'da hangi fabrika açıktır? Yatırım yapmak isteyen bir esnaf gösterebilir bilmezsiniz. Çünkü rüşveti aşmak mümkün değildir. Azerbaycan'da sahiplerine konulan talepleri gelişmiş Avrupa ülkeleri koyabilir. Gelişmekte olan ülkeler gerek desin ki, "gel senin ışığını da vereyim, gazını da, suyun da." Çünkü ben orada 50-100 insana iş, maaş verecektim. Tıbbi sigorta bulunuruz. Her girişimci gelip 50-60 kişiye iş verse, kazanç da bu ülkeye kalır, bunu kim yapıyorsa etsin.